در دوره محمدرضا پهلوی در ادامه روند دوران رضاشاه لژهای فراماسونری فراوانی در ایران تأسیس شد و نفوذ فراماسون ها در سیاست ایران بشدت گسترش یافت، از افراد سرشناس خانواده پهلوی دست کم به طور رسمی غلامرضا پهلوی و شخص محمدرضا پهلوی عضو لژ فراماسونری بودند، همچنین بسیاری از رجال سیاسی، نخست وزیران، وزیران، نمایندگان مجلسین و فعالان سیاسی از فراماسونهای سرشناس بودند. در بررسی تاریخچه ورود و ویژگی های جریان فراماسونری و چگونگی ورود آن به ایران و مقابله نهادهای دینی ایران با آنها گفتگویی را با دکتر موسی حقانی، معاون پژوهشی مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران انجام دادیم که اکنون از نظر شما می گذرد.

* آقای دکتر !در ابتدا برای ورود به بحث، تعریفی اجمالی از فراماسونری و هدف آن داشته باشید؟
** فراماسونری جریانی نهان گرا و نخبه گراست، حفظ اسرار از دستورات مؤکد این تشکیلات بوده و افشای آن می تواند مجازات مرگ در پی داشته باشد. هدف فراماسونرها اعمال سلطه یهود بر تمام دنیاست، برخلاف تصور موجود، این تشکیلات فقط در قالب جاسوسی در کشورهای مختلف فعالیت نمی کند. تشکیلات فراماسونری دارای رویکرد فرهنگی نیز است، رویکرد جذب نخبگان موجب شده است که شخصیتهای فرهنگی و علمی نیز گاهی در زمینه اهداف فراماسونری حرکت کنند. شخصیتهایی مانند میرزا ملکم خان به عنوان جاسوس و مروج فرهنگ غربی بودند، افرادی چون تقی زاده هر چند به عنوان مورخ مطرح می شود، اما با شخصیت پیچیده ای که داشت، به عنوان جاسوس فراماسونرها انجام وظیفه می کرد.
جریان فراماسونری چون نهان روش و نخبه گراست، هیچگاه با تابلو وارد نمی شود؛ این تشکیلات به طور خزنده وارد شده و با آشفته سازی و ایجاد آشوبهای کور اجتماعی شرایط را به نفع خود تغییر می دهد. فراماسونری از لحاظ لغوی masonry به معنی بنایی و free به معنی آزاد می آید، یعنی اینها در ابتدا خود را از صنف بنایان آزاد معرفی کردند.
* تاریخچه تشکیل فراماسونری در جهان چگونه بوده است؟
** نخستین بار این تشکیلات به وسیله الیگارشی یهودی در قرن هجدهم میلادی در انگلیس با ادعای آموزش طریقتی فلسفی برای تربیت انسان بنیان نهاده شد. فراماسونری ریشه وحیانی ندارد، در دنیای کنونی با توجه به اینکه این جریان ادعای تربیت از طریق فلسفه و اخلاق را دارد، می تواند به عنوان آیین جدیدی مطرح شود. به گفته خود فراماسونرها، این جریان در آغاز با رونق کسب و کار معماران و بنایان در قرون وسطی شکل گرفته و بتدریج در سالهای بعد از آن با ورود افراد غیر متخصص این فن به عنوان یک حزب فلسفی و سیاسی به فعالیت خود ادامه داده است. برخی از ماسونها حتی حضرت آدم(ع) و حضرت سلیمان(ع) را به عنوان نخستین سران فراماسونری معرفی کرد ه اند، اما به عقیده ما بعید است که چنین تشکیلات مخوف جهانی که ادعای رهبری جهان را دارد، از یک صنف عادی به وجود آمده باشد.
* ریشه های جریان فراماسونری از کجا نشأت می گیرد؟
** یکی از فرقه های مؤثر بر فراماسونری، آیین «کابالا» است، یهودیان، کابالا را به عنوان عرفان یهودی معرفی می کنند، اما در واقع این آیین ریشه در تفکرات اومانیستی و شیطان پرستی یونان و مصر باستان دارد. کابالیسم رویکردی انسان گرایانه و مادی به جهان دارد و قوم بنی اسرائیل با مهاجرت به مصر با این تفکرات آشنا شدند و همین زمینه فکری موجب گوساله پرست شدن آنان در زمان غیبت کوتاه مدت حضرت موسی(ع) شد.
شهسواران معبد هم افرادی بودند که تأثیر زیادی بر روی جریان فراماسونری داشته اند، اینها گروه هایی از شوالیه ها بودند که در آغاز برای دفاع از زوار بیت المقدس تشکیل شدند، ولی بتدریج به وسیله آشنایی با کابالا و دارا بودن قدرت اقتصادی و سیاسی به شیطان پرستی روی آوردند تا جایی که به واسطه اعمالشان توسط کلیسای کاتولیک محکوم و اعدام شدند، اما بقایای آنها به اسکاتلند مهاجرت کرده و در سایه قدرت پادشاه این کشور به فعالیت مشغول شدند.
مسیحیان یسوئی و شیطان پرستان به عنوان دیگر عوامل مؤثر بر فراماسونری بودند، در اوایل قرن هجدهم با روی کار آمدن خانواده های یهودی چون خاندان هابسبورگ، این تفکر در اروپا شکل می گیرد که برای غلبه بر تمام انگلیس باید تشکیلاتی را سازماندهی کرد که همه طبقات اجتماعی قادر به فعالیت اجتماعی در آن باشند.
* اصول و ویژگی های جریان فراماسونری چیست؟
** یکی از اصول جریان فراماسونری، اومانیسم برگرفته از شیطان پرستی برای مقابله با ادیان است که شامل دو گروه می شود؛ گروهی که نه خدا را قبول دارند و نه چیزی را به نام دین و گروهی که با قبول وجود خداوند منکر هرگونه آیین آسمانی هستند که این گروه با عنوان مکتب «دئیسم» مشغول فعالیت شدند. سکولاریسم و پلورالیسم از دیگر اصول جریان فراماسونری است، دخالت نکردن دین در زندگی اجتماعی و سیاست و همچنین قائل نبودن به هیچ گونه اصل ثابت بویژه در حوزه معرفتی از نتایج این دو اصل است. هم اکنون نیز در ایران عده ای با عنوان پایان دوران دین گرایی به رواج تفکر اومانیستی می پردازند.فراماسونری به صورت چتری عمل می کند که همه گروه ها که دارای خصوصیات ذیل است را زیر خود جای داده است، اومانیست ها، سکولاریست ها که با دخالت دین در سیاست و زندگی مبارزه می کنند، پلورالیست ها که به هیچ اصل و حقیقتی اعتقاد ندارند، یعنی دچار نوعی نسبی گرایی هستند، دئیست ها که کسانی هستند که در عصر روشنگری در اروپا پدید آمدند و ادعای خداپرستی دارند، اما در حقیقت به دین و شریعت اعتقادی ندارند، چون مدعی هستند باعث اختلاف در بین بشریت می شود، مورد آخر تفکر جهان وطنی است. شیطان پرستی در مصر باستان و رواج سحر و جادو در بین یهود بستری است که زمینه ایجاد فراماسونری را فراهم می نمایند.اومانیسم، سکولاریسم و پلورالیسم نیز بستری است که گروه های متعدد ساختارشکن بر مبنای آن فعالیت می کنند، ماتریالیست های عصر مشروطه، لیبرالیست ها، بابی ها، بهایی ها، سوسیالیست های قفقازی و ده ها گروه زیر چتر اومانیستی، سکولاریستی و پلورالیستی پهن شده توسط فراماسونری فعالیت می کردند.جهان وطنی از ویژگی های جریان فراماسونری است، فراماسونری برای تسلط بر تمام جهان تأسیس شده و تمام فراماسون های دنیا براساس این اصول با یکدیگر مرتبط هستند.
* این جریان از چه زمانی وارد کشور ما شد و چه آثاری داشت؟
** فراماسونری در دوران جنگهای ایران و روس و از طریق افرادی نظیر میرزا ابوالحسن ایلچی که مورد حمایت انگلستان و یکی از نخستین فراماسونهای ایران است، به کشور وارد شد. همزمان با ایران، در عثمانی نیز فراماسونری فعالیت خود را آغاز کرد که در نهایت با پیروزی ترکان جوان به رهبری افرادی چون آتاتورک که از یهودیان تازه مسلمان بود به ترویج غرب گرایی پرداخت. مأموران انگلیسی در ایران نظیر سرگوراوزلی نیز یکی از مروجان فراماسونری در ایران بودند. این شخص با دو مأموریت مهم از طرف پادشاه وقت انگلستان به ایران آمد و توانست بسیاری از اطرافیان فتحعلی شاه را وارد تشکیلات فراماسونری کند.در زمان جنگهای ایران و روسیه تشکیلات فراماسونری به ایجاد بحران در کشور مشغول بودند و تلاشهای افرادی چون عباس میرزا و قائم مقام را که با استفاده از حکم جهاد علما به پیروزی هایی در جنگ نائل شده بودند، خنثی ساختند. با تلاش جریان فراماسونری، ایران رو به سوی انگلیس به عنوان هم پیمان خارجی آورد که این کشور نیز بعد از مدتی بنا به مصلحت های خود ایران را مجبور به پذیرش آتش بس و امضای قراردادهای ننگین گلستان و ترکمانچای کرد.یکی دیگر از مبادی ورود این تفکر به ایران از هندوستان است. لژهای ماسونی عثمانی نیز از جریاناتی بودند که در ایجاد تشکیلات فراماسونی در ایران مؤثر بودند. فرقه سازی و نشر کتابهایی در رابطه با ملی گرایی از فعالیتهای مؤثر این جریان در ایران بود که زمزمه های ایرانی گری و ملی گرایی حال حاضر نیز در همین راستا قابل بررسی است.
* نهادهای دینی و مراجع عظام تقلید چه برخورد و واکنشی از خود نشان دادند؟
** مرجعیت شیعه به عنوان سدی محکم در برابر این جریانها بود، ورود روحانیون به مشروطه نیز برای مقابله با استعمار و سلطه کشورهای خارجی صورت گرفت. مسایلی چون تحریم تنباکو توسط میرزای شیرازی، مقابله با تأسیس فراموشخانه و ایستادگی در برابر امضای قرارداد 1919 به وسیله شهید مدرس نمونه های بارز مقابله روحانیون و مرجعیت شیعه در برابر انحرافهاست.به همین جهت، روحانیت شیعه همیشه مورد هجوم جریانهای انحرافی در طول تاریخ بوده است. اساس برنامه های انحرافی از گذشته تا امروز، لکه دار کردن و حذف روحانیت بوده، این حملات گاهی رویکرد ضد دینی دارد و گاهی نیز رویکرد دینی و شبه دینی پیدا می کند و به نام ارتباط با امام زمان(عج) سعی دارد مرجعیت شیعه و نظام ولایی را زیر سؤال ببرد و این جریان گاهی نیز به مرجعیت شیعه به بهانه اینکه اسلام واقعی با اسلام عرضه شده توسط مراجع متفاوت است، حمله می کنند. تأکید بر نزدیکی زمان ظهور و تعیین وقت برای آن به عنوان یکی دیگر از ابزارهای جریان انحرافی بود، اصل رابع در شیخیه و وجود باب در فرقه بابیه نیز در راستای دور کردن مردم از مرجعیت صورت گرفت. در حال حاضر نیز گروه هایی چنین ادعاهایی دارند زمزمه هایی مبنی بر دریافت دستورات به طور مستقیم از امام عصر(عج) بیان می شود که امیدواریم اصلاح شوند و اگر نشدند بزرگان کشور باید دست به کار شوند.